gÖ¦ eÔxYêiwt D¨wxoZ Awiwk Ìbm Awiwk iw

Ëowdw Kwxìæ gr×tw

xgmð iw xbgËo RdZw Ggv xgmðËg#¦ oiwR gÖ¦eÔxYêiwt AwiwËbk BâQw I eÞwaêdw, “iw, Z×xi hwl ÌaËKw„” gÖ¦ eÔxYêiw gwvlwËbm op xgmðËg#¦ oóeÞbwËtk AdøZi eÞcwd ciyêt iËpwuog„ AwR ÌaËK 2552 gQk eÔËgê ÌM#ZigÖ¦ kwReÖ¢ (xo¦waê) kÕËe G xZxaËZ Rdô MÞpd KËkxQËld„ „ Ìg#¦ BxZpwËo GB x¢þôÙxZËZ oiÖŒòl gÖ¦eÔxYêiwt e^tx¢m gQk gtËo GB xZxaËZB xZxd eki šwd gÖ¦Zò  gw  o̹wxc Ggv Awxm  gQk gtËo GB Âh xZxaËZB xZxd ipw exkxdgêwd lwh (gw BpËlwK ZøwM) KËkd„ GB x¢þôÙxZ oiÖŒòl gÖ¦eÔxYêiw oËM#kËg AdÖxÅZ pËg AwMwxi 18B I 19B Ìi 2008 owl„

kgyëbÛdwËak gÖ¦eÔRw:

 xgmðKxg kgyëbÛdwa VwK×Ëkk gÖ¦ eÔRwk hwnd AwR eÞxYcwd ÌjwMø, “Awxi j^wËK AìæËkk ogêËmÛÅ iwdg gËl Delx³ Kxk AwR GB ÑgmwLy eÔxYêiwt Z^wk RËdôwuoËg Awiwk eÞYwi xdËgbd KkËZ GËoxQ„ ” xgmwl kgyëbÛ owxpËZø KxgZw, MwËd, dwUËK, DedøwËo, dÙZødwËUø xgeÖl Ìg#¦cwkw xgbøiwd„ BpwB ÐgxbK BxZpwËok eÔËgê eÞwÐMxZpwxoK iËpË™wbwËkw-pk¯wk Ìg#¦cËiêk eÛwPyd 27 Rd gÖ¦MY BxZpwËok ËqË¢ AL« owcdw„ GB AL« owcdwk fËlB hwkËZk þñwcyd RwZyt eZwKwt Ggv okKwxk iËdwMÞwËi gÖ˦k eÞZyZøoiÖuewËbk (Kwjê Kwkd eÞgwp) Mhyk bmêd AËmwËKk ciêP袧 eÛxZxgx¹Z pËt BxZpwËok AxgxâQdí cwkw eÞgpiwd kËtËQ„ kgyëbÛdwËak KËŸ cµxdZ pËtxQl, “hwkZgËnê gÖ¦Ëbg iwdgZwËK Z×Ël cËkxQËld„ xZxd RwxZ iwËdd dwB, jwMjËšk Agl¹d ÌaËK iwdÖnËK iÖx£ß xbËtxQËld, ÌbgZwËK iwdÖËnk lqø pBËZ AeoÙZ KxktwxQËld„  xZxd iwdÖËnk AwZômx£ß eÞPwk KxktwxQËld„ btw I KløwY xZxd þñMê  pBËZ eÛwaêdw KËkd dwB„ iwdÖËnk Aìæk pBËZ Zwpw xZxd Awpgwd KxktwxQËld„Gixd Kxktw mÛ¦wk §wkw hx£ßk §wkw iwdÖËnk AìæËkk šwdmx£ß I DbøiËK xZxd ipytwd Kxktw Z×xlËld„ iwdÖn Ìj byd Ðbgwcyd pyd ebwaê dËp Zwpw xZxd ÌNwnYw KxkËld„

oKl KlÖn Zwio pk RtËpwK Zg Rt

AiÙZgwxk xoéd Kk xdxLl hÖgdit„

ipwmx£ß ipwËqi, ipweÖdø ipwËqi

šwdoÔjê Dbt hwxZ cµvo KkØK xZxik kwxZ

bÖ:op bÖ:þñeí LøwxZ AeMZ Kk ht

bÖxbêd mvxKZ xP£ ewìÿ„”

(2) gwvlwËbm xgmðiwdgZwk ZyaêhÔxi ÌZ Awiwk Ìbm Awiwk iwËK diÆwk Kxk„ AËdK NÖËkxQ Awxi  kwRK×iwk xo¦wËaêk RdôhÔxi ÌdewËlk lÖx¹dy Kwdd ÌaËK gwvlwk AZym byevKËkk gRÛËjwMyxd MÞwi„ GKbw Ëg#¦xhq× I Pydw exkgÛwRK xpDËtd owv gwvlwËbËm ewpwreÖËkk Ìg#¦xgmðxgbøwlt Ggv ipwþÿwdMËr Ìg#¦ipwxgpwk ÌbLËZ Zyaê ¸iËd GËoxQËld„ gwvlwËbm Ìg#¦RMËZk AdøZi ÌmÛÅ Zyaêþÿwd„ ogêRdyd Ëbm iwZÚKw AwiwËbk ogwk„  iwËtk owiËd cËiêk dwËi iþæK xg¢ßt KËk Ìi#lgwbykw iwZÚRwxZk Dek AZøwPwk KËk PËlËQ xbËdk ek xbd„ ciêxhx£K kwRdyxZ ogêRdyd iwËK L« xgL« KËk ÌfËlËQ„ ipwex«Z AZym byevKËkk (982 - 1054) RdôhÔxi MÞwËik dwi “gRÛËjwxMdy” ipwPyËdk xgdiÛ eÞYwËik xmlwxlxeit þôÙxZk oÖËmwxhZ ixYbyeRòwlw “AZym byevKk gëbdwt” AwR I gwvlwËbËmk BxZpwËo Ìbbyeøiwd pËt AwËQ„  gwOwxl gvËmk byeiwlwt KZ eÞwd pl gxlbwd, ÌlLw AwËQ AwiwËbk AmÞØRËl„ ËjB gwvlwËbËmk dwi AdíeÔYêw, Zwk oìæwËdkw ÌKd Adí dw ÌeËt AwlÖ LwËg? oKl ÌbËmk kwYy pËt ÌjB gwvlw xgkwRiwd AwR ËoB iwËtk AZøwPwky oìæwËdkw ÌKp bwlwd ÌKwUwt, bÔgêl oìæwËdkw q×cwk jìèdwt Kw^bËQ„ Awkg, gÙxUm, fkwoy, eZÖêMyR I ewxKþæwdy “gxYKËbk iwdb« ÌbLw xbËt xQl kwRb« kØËe „ ” gx‰i PëbÛ PË›ewcøwËtk kxPZ “gËëb iwZki” KxgZwk hwnwt Awiwk Ìbm I Awiwk iwËK diÆwk Kxk„ oÖpwxody I oÖicÖk gwxody gwvlw iwËtk AwKwm gwZwo ogêbw AwiwËbk eÞwËY Ìg^ËP awKwk iÙZo™ygdy g^wmy gwRwt„  Axpvowk gwvlwt xpvow xdËt GËlw KYêwUËKk Ìodgvmyt kwRw, eËk Z×kËÆk gLxZtwk I Zwk AÅwbm AmðwËgwpy Ñodøbl„ Axpvowk gwdy xdËt AZym byevKk xZgµËZ “šwËdk AwËlw” RòwlwËZ  RòwlwËZ Z^wk RdôhÖxi gRÛËjwMyxd op gwvlwËbm xpvowk A¬KwËkk AZl ZËl ZxlËt ÌMl„

1204 owËl gLxZtwk xLlxR gwvlwËbËm GËo ÌbmiwZÚKwk ÌbËp lyd pËt ÌMl„ gwvlw iw ogwBËK Awed KËk Ìdt„ Ddxgvm mZw²yk AdøZi ÌmÛÅ gwOwxl oìæwd kwiKÚnä ekivoËbg (1836  - 1886) “jZ iZ ZZ ea” mynêK iZgwËb  xZxd Z^wk ciêwdÖhÖxZÌK iw glËZd„ AwiwËbk KwËQ Ìbm ogêKwËlk iw,  “Awiwk Ìowdwk gwvlw, Awxi ÌZwiwt hwlgwxo„” exg¢ K×kAwd mkyËfk xdËbêm, “iwËtk PkYZËl iwdg oìæwËdk þñMê xgkwRiwd„”  ÌPwËk dw ÌmwËd cËiêk Kwxpdy„ dwky gw iwZÙRwxZk qiZwtËd Ìi#lgwbykw kwxR dt„ exg¢ Bolwi ciêËK pwBRwK KËk RxŠkw Ìgwiw iwKwê  ciêËK ZwËbk Ìokw pwxZtwk KËk GKËjwËM XwKw, P›MÞwi I xoËlU Ëkl ÌÄmËd Ìgwiw ÌiËk RŠyËbk  xRNwvowk  htwgp AxþæZò RdZwk owiËd Z×Ël cËkËQ „ ZbwkxK okKwËkk Mhyk ZlËbËm RwiwZ RxrZ  xK dw Awikw Rwxd dw „   owËgK eÞcwdiìèy Ggv AwItwiy lyËMk ohwËd¢y ÌmL pwxodwËK  ÌRËl kwLw KZ opR zGB gøwewËk ÌbËmk RdowcwkY AwR I oxëbpwd„   DËùUw g^wËKk kwRdyxZk kÕeËkLwt kwÄÛexZ mwxoZ nrjËìèk Ww«wgwxRËZ AwRËKk  ZbwkxK  okKwk GKw£Ëkk jÖ¦wekwËck xgPwk KËg ÂkØ KkËgd?

 Ìi#lgwbykw ÌbmiwZÚKwËK xK ciêxhx£K kwRdyxZk ÌgwkLw ekwËg?  iwZÚRwxZk þñwcydZwt RwiwËZk iwaw gøwaw ÌKd? gwvlwËbËmk Lwxl RwtMw og xK RwiwËZk cËiêk AcyËd? ÌbmiwZÚKwËK RwiwZ cËiêk nrjËìè kwRdyxZk iþæK xg¢ßt KËk PËlËQ xbËdk ek xbd„ exg¢ Bolwi ciê xK RwiwËZk “ËUÛW iwKê”?  GB exkËgm GKxbËd ÑZky ptxd„  Gk xeQËd GK Mhyk nrjËìèk x§RwxZ ZË£òk BxZpwo kxPZ pËtxQl 1975 owËlk ÌMwrwk xbËK ovxgcwËdk 66 AdÖËâQËbk GKxU De AdÖËâQb 122 AdÖËâQb xglÖ® Kkw pËtxQl, jwk fËl ewxKþæwËdk bwlwlkw ÌhwU ÌbItwk oÖËjwM ÌeËtxQl„ GB eÞoËŠ Bpw DËlöLø Ìj, GKw£k owËl ixZDk kpiwd xdRwiy I RwiwËtËZ Bolwiy §wkw ovLøwlNÖ I iÖx£ßgwxpdy pZøwk eÛÌkwPdwk gÉ ovgwb I blyt iÖLew¢ AwËQ„ ÌRdwËkl xRtwk kwRZòKwËl ewgêZø P›MÞwËi PwKiw, Ìgwiwv op ovLøwlNÖ oóeÞbwtËK pZøw, cnêY, AZøwPwËk iÖoliwd gwdwËdw pËtxQl QËl, gËl, KËl I ÌK#mËl„ xbËdk ek xbd Mhyk AkËYøk PwKiw ÌiËtËbkËK cËk cnêY KËkËQ Ggv iÖoliwd ciê Agl¹Ëdk Rdø gwcø Kkw pËtËQ„ AËdK ovLøwlNÖ AZøwPwk opø KkËZ dw ÌeËk hwkZgËnê ewxlËt ÌMËQ„

ÌPwkwBtw P×xk Kxk ioxRËb NÖiwt Ggv Zbwxdìæd eÔgê ewxKþÿwËd ovLøwlNÖ xdiêÔl Kkwk lËqø pZøw, lÖU, AxMíovËjwM, ciêwìæ KkY BZøwxb KwR kwRwKwk, RwiwZ I jÖ¦wekwcykw KËkËQ byNê dt iwo„ iÖoliwd dw pItw xpëbÖ, Ìg#¦ I LÙÄwd pItw xQl AËdK iÙZ×øk KwkY„ ËjLwËd ÌoLwËd eÖkØËnk gþè DËdôwPd KËk L^wxU iÖoliwd ekyqw KËkw pËZw Ggv iÖoliwd dw pËl GKiw¢ mwxþæ iÙZ×øb«„  gwvlwËbm xK GKiw¢ iÖoliwdËbk Rdø? iÖdZwoyk iwiÖd ” kwRwKwÌkk id”  dwiK gBËtk GKwdgµB eÙÅwt xlËLËQd, ‘eÞwt owZ-AwUËmw ÌlwKËK AwdÖÅwxdKhwËg iÖoliwd Kkw pt Ggv MkØ RgwB KËk ÌiRgwdy gw eÞyxZËhwËRk gøgþÿw Kkwk Rdø dgiÖoliwdËbk gwcø Kkw pt, ÂcÖ eÞyxZËhwËRk iËcø fËZwtw oyixg¦ awËK dw„ xeo KxixUk BâQwdÖjwty xggwpËjwMø iÖoxli KdøwËbk GKxU Avm KxixUk AdÖMZ jÖgKËbk gwxrËZ Z×Ël Ìbgkw gøgþÿw Kkw pt„ oiMÞ ÌbËm G kKi NUdwk eÞP×k eÞiwY ewItw ÌMËQ„ eÞoŠZ; 1905 owËl XwKwk gÖËK iÖoxli lyËMk Rdô Ggv ÌmËk gwvlw G. ÌK. fRlÖl pK owËpg HxZpwxoK lwËpwk ÑgVËK ewxKþÿwd eÞþæwg KËkxQËld Ggv ewm Kkw pËlw 23 Ìm iwPê 1940 owËl Ìj xbdxU AwRI “ewxKþÿwd xbgo” dwËi AxhxpZ Kkw pt„ gwOwxlkw ewxKþæwdy ÌdZwËbkËK xgmðwo KËk Lwl ÌKËU K×xik GËdËQ gwvlwËbËm„  

(3) kwRwk pþæ KËk oiþæ KwOwËlk cd P×xk:

 gZêiwd Z£òwgcwtK okKwk LwËlbw-owCby I xdjwiyk mwod KwËlk AdwPwk, AxgPwk I gédwk fËlB oÙÅ AwRËKk bÖxhêq  Kxlk o¬øwt oiwMZ„   Awol xgPwËkk gøgþÿw dw KËk bÖdyêxZk iwxftw - P袧 kwRdyxZk iþæK xg¢ßt Kkwk ek AwR RdZwk dÖd AwdËZ ewìÿw f×Ëkwt„ ËRwU okKwk eÞcwd ÌgMi LwËlbw xRtwB bÖdyêxZk eÞcwd KwkY I dwËUk †kØ„ Awgwk kwRdyxZk mZkx™ËZ ”ovxgcwd gc” KwÌgøk iprwt Awol bÖdyêxZk owËpg xgxg ÌMwlwiËbk eÖ™yhÔZ oóeËbk oi gëUd dw pItwËZ AwR ÌbËmk iwdÖn bÖxhêËqk bÖ ÌLk bpËd KkØYËkwbËd xZËl xZËl qt pËâQ„

  xbËdk ek xbd ANUd - N^Ud  eUytoyk bwgwËLlwt iËd pËâQ kwRÐdxZK nrjËìè gwvlwËbm AwKŸ xdixŒZ„ AËdKxbd ÌaËK AwiwËbk BxZpwËok ewZw k裧 WÖËg AwËQ„ AwRI iËd erËQ GKw£Ëkk ewxKþÿwËdk ciêiwKêw A¬Kwk kwRdyxZk ÌRwtwËk ewKgwxpdy I Zwk Ìbwok þñËbmy kwRwKwk op Awlgbk P¢ß ovLøwlNÖ xdiêÔlKkY AekwËcI Aekwcy„   gwvlwËbËmk kwÅÛqiZw I MYZìè xK dÄ kwRdyxZk bÖÄ RwiwËtËZk AcyËd? Kwkd Ëj ÌKwd cËiêk eÖËkwxpZ  gw Ìiwlöw - iwxftwk nrjìè ÌaËK AwRËKk gwvlwËbm iÖ£ß dt„ gwvlwËbËm AwItwiy lyM op MYZËìèk gÖK ÌMÛËdËW xgcµþæ„ xbËdk ek xbd AwiwËbk gwvlwËbËm xpëbÖ, iÖoxli, Ìg#¦, LÙÄwd ixplwËbk Rygd xdËt ZawKxaZ cËiêk xVKwbwËkkw AiwdxgK xdjêwxZd PwlwËâQ„ Awk MYZìè MYZìè gËl kwÄÛexZ xdtxìèZ ËbËm ovgwb iwcøËi XwK gwxRËt ÌKwËdw lwh ÌdB„

 eÞmí pËâQ, AwR Qx¢m gQk gøwey kwRwKwkËZwnËY gwvlwËbm xK oxZøB ÌKwËdwhwËg lwhgwd pËtËQ? dw ÂcÖiw¢ lwhgwd pËtËQ A¬KwkiwKêw kwRwKwkËbk mx£ß? Awk jxb GKw£Ëkk AeKËiêk Rdø xRšwow Kkw pt, KwËK qiw Kkw pËg, ÌKpËZw qiw Pwt xd!      gwvlwËbmËK MwËtk ÌRwËk ËRwU okKwk I AwB. Go. AwB ewxKþÿwËdk ( ÌhwËkk KwMR, RÖd 29, 2007, ”KlKwxV dwËr ewxKþæwd), AcyËd kwLwk nrjìè gwdwËdwk ekI GKw£Ëkk Itwk¢ßwBËik xgPwk xdþex£ dw KËk A†xìæ eÞmí xR^Ët xbËtËQ AwB.Go. AwB-Gk iËdwxdZ BolwxiK RŠy †xÅk oboøMY„ AaP AwËixkKwk eÞxZkqw ÌoË¢ßUwxk kwioz xfÀz ebZøwM KkËZ dw KkËZB RwiwêËdk AwbwlËZ Zwk xgkØ˦ BkwËK Itwk¢ßwBËik Rdø xgPwËkk bwgy Kkw pËtËQ„  RwxZovN ÌL^wR xdËlB ÌbLËZ ÌeËZd, D£ß AwB.Go. AwB-G iËdwxdZ ÌRwU okKwËkk oboøMY ÌKD xdR †ËY oboøeb ewd xd, ÌKwËdw dw ÌKwËdw hwËg BolwxiK RŠy I kwRwKwkËbk xMhz G« ÌUKz dyxZk eÙÅËewndw KËk ÌeËtËQd„ GBog eÞweKËbk ÌPpwkw†Ëlw xKìç dwdw ckËYk„ GidKy gwBËk ÌaËK ÌbËLI ÌgwSwk ÌKwËdw Dewt ÌdB, kwRwKwk op ewxKþÿwËdk ÌMwËtëbw ovþÿw AwB.Go. AwB-Gk KwËQ Kwk mykbwrw ÌKwawt KZUw xgxKËt xMËtxQl„ Kwk U×xe ÌKwawt g^wcw xQl„ cËiêk dwi xbËt AËdK gQk cËk pwRwk pwRwk BolwxiK RŠykw dwdw DewËt UwKw KwiwËâQ, LwËlbw-owCby I xdjwiy iwxftw AwiwËbk ovxgcwd Ggv pwBËKwËUêk b«wËbm dw iwdwk owpo KËkxQl ÌKid KËk?

       gké eÞxZxdtZ eÞËPÄw PlËQ,  gwvlwËbmËK xeQËd ÌVËl xdËt AwËkK GKUw ewxKþÿwd gwdwËdwk Mhyk nrjìè„ xKìç oZø ogêbw Rty„ oZø I gwOwxl gÖx¦RyxgËbk KwËQ DMÞgwby ËiwlöwËbk ekwRt oÖxdxúPZ„ iBZøw kwRwKwk okl ciêhykØ gwOwxlk ÌPwËL iIbÖxbk ewxKþÿwd iwKêw BolwËik ËcwKw xbËt mx£ßgwd iìèy pËtËQ gËl xK LwËlbwk owËa gwOwxlËbk Rygd xKËd xdËtxQl? RdZwk bkgwËk RdZwk okKwk AwoËg„

GLd RdowcwkËdk eÞmí, ËmL pwxodwk gwgw RwxZk xeZw gŠg¬× ÌmL iÖxRgÖk kpiwËdk ciêxdkËeq gwvlwËbm eÞxZÅwt ciêw¬ kwRwKwkeìÿy RwiwËZk xgËbÛwËp gwvlwËbËm AiÖoliwd pËt RdôMÞpY Kkw Ggv gÖx¦Ryxg pItw xK Aekwc?  eËk ÌmL pwxodw ËLlwfËZ iRxlËok owËa ox¬ Kkwk ek I ÌKwd lwh p’l dw„ xgnËK xgËnk bwpd xbËt bpd KËk iwkËZ pËg„ G GK Mhyk kpoø„ MYeÞRwZìèy gwvlwËbËmk ËmL pwxodw op ÌbmËeÞxiK dwMxkKËbk AxcKwk lÖªd KkËZ ewxKþÿwËdk ÌMwËtëbw ovþÿw AwB. Go. AwB Gk GKw£Ëkk ”AewËkmd owPê lwBU” dwËi pZøwjš AwRI BolwxiK RŠyËbk owËa xiËl gwvlwËbËmk AxþæZò xgËlwe KkËZ  xo¦pþæ„  

     xgMZ ÌRwU okKwËkk dwdw AZøwPwk pËZB oÙxÄ pËtËQ gÖx¦RyxgËbk iiêmyl ÌlLw I oxP¢ ovgwb eÞgwp„ ZwB ixZDk kpiwd xdRwiy Ggv LwËlbwk  ciêiwKêw kwRkyxZk dwËi AwR ex‰l KËk Z×ËlxQl gwvlwËbËmk Qwtw oÖxdxgr mwxìæk dyr  ËQwU ÌQwU MÞwi†Ëlw ejêìæ„ Awikw xK AwRI ewxKþÿwdy iËdwhwgwedí exkËgm §wkw Agkئ? AaP gwOwxlËbk xgRËtk oÔjêø eÞxZxbÌdk oKwËl eÔgwêKwËm þñwcydZwk kv Prwt Ggv gËl, ‘gwOwxl RwËMw!’ GB ¸wZÙxg˧n KlÔxnZ ÌbËm mwoK pËt Ìbm mwoËdk dwËi ekþek NÙYwt gwvlwËbËmk iwdÖn AwR eËb eËb xghwxRZ I AeiwxdZ„ ZËg ogwk iËd kwLw DxPu, “mwoËd jZB ÌNËkw, AwËQ gl bÖgêËlkI„” okKwËkk Aemx£ßk AxþæZò þñyKwËk kwRÐdxZK aËlk Ìgrwl Ìgk KËk RdZwk bkgwËk ekwxRZ p’l Ggv iËd eËr ÌMl kgyëbÛdwËak xgLøwZ KxgZw, “xgxck xgcwd KwUwËg Z×xi, Z×xi xK Gixd mx£ßiwd„”      xgMZ ÌRwU okKwËkk AwiËl  AZøwPwky kwRwKwk I cËiêk xVKwbwËkkw xiËl eÖxlmËK Ìhrw gwxdËt iwbÛwowËK gwvlw hwBËtk bl ewËek Køwóe KËkxQl„  ÌRwU okKwk Bolwi eÞPwËkk dwi KËkI g£ßÙZwk Ìfwtwkw ÌQwUwxâQl Ggv dwdwkKi xMxiK ÌbLwËt ewgxlKËK owìædw Ìbgwk ÌPÄw KËkxQl Ggv Zw AwR Aemx£ßk AxþæZò þñyKwk KËk pwËU p^wxr ÌhËŠ ÌbËmk hwg I iÔxZê bÖËUwB ÌKwawt pwxkËt ÌMl„ gwKy kËt ËMËQ AwRËKk ÌhwËUk dwËi KlvËKk kwRÐdxZK bÖdyêxZk ÌXD Awk ÌXD„ RwxZ ciê gYê xdxgêËmËn Awikw ogwB gwvlw iwËtk oìæwd„ Rd Md iËdk Rt gwvlwk AwËlwËK gwvlwËbm xPk D¨wxoZ pËt awKËg„

ËlLK Kawxmùey I  MÞìÿKwk„