eúPwbebZwk xoëbÖK Kwk KwËQ

Ìglwl ÌgM

ewúPwËZø owcÖ-oìæ-eyk-odøwoyk gwRwk GKKwËl hwkZytËbk bLËl xQl„ dZ×d AxhšZw Ggv H kpoøeÖkyËZ hwkZytËbk oÖeÛwPyd LøwxZk KwkËd,Bvløw« I AwËixkKwk eÖxlm xgntxUËK xgËmn oËëbËpk ÌPwËL ÌbLZ dw„ ZËg cyËk cyËk AwZòw-iÖx£ßk H gøgowt†xl AekwËck AwLrw pËt DVËZ awKwt, eÖxlm oZKê pËZ awËK„ fËl eÛwËPøk kpoø-gøwewkyËbk gøgowËtk kikiw hwgxU Awk dwB„ ItwÀê ÌUÝW ÌoëUwËk Ìgwiwpwilwk ek iÖoliwd eyk-gÖRMê GLd RwËdk WËkB AwËixkKw xKvgw BDËkwËe jwt dw„

AwoËl šwd-xgšwd AwËlwxKZ, eÛjÖx£ß-SlxKZ DdíZ xgËmð KwùU gw eykxMxkk Awk hwZ dwB„ DdíZ xgmð GLd BDËkwe AwËixkKw, KwdwWw, Rwewd, AËÄÝxltwËZ oyiwg¦ dt„ xgËmðk AdÖdíZ ÌbmoiÔËpk þñâQl,oÖxmxqZ, iÖ£ßgÖx¦ gøx£ßkwI GLd DdíZxgËmðk xpowËgk LwZwt AìæhÓê£ß„ Kwkd ZwkwI KøixeDUk, BëUwkËdU, oøwËUlwBU Ìfwd, AwBeW gøgpwk KËkd„ gwvlwËbËmk gw^mLwxl ÌjLwËd Pwk-blyt ewe-okKwËkk AwiËl 11Rd AiÖoliwdËK eÖxrËt iwkw pËtxQl Ggv Ìj MÛwËi Aw fxKk GLËdw xbdbÖeÖËk Rðyd Pwlwd Ìbd, ÌoLwd ÌaËK iw¢ K'xixdU AwËM AwiwËK xdDBtËKê ÌUxlËfwd KËkxQËld Awiwk ÌQwU hwtkw„ ÌKwd Rðyd gw ÌfËkmZw Zwk KªþñkUw Awiwk KwËQ gËt AwËdxd„ Awiwk hwtkw gZêiwd eÙxagyk 325 ÌKwxU ÌiwgwBl gøgpwkKwkyk GKRd„ eÛjÖx£ß Ìj kئmðwËo GËMwËâQ  ZwËZ eÙxagyk ÌiwU RdovLøw 630 ÌKwxUk eÛËZøËKB eÛËZøËKk ovËM ÌPwL-Kwd-Mlw xilwËZ oqi pËZ ewËkd AbÔk hxgnøËZ„ G jÖËM AwlËgdyËZ gËo Ìjid AwfMwxdþæwËd Ìgwiw Ìflw jwt, ÌZixd AwO×Ëlk xUËe šwd-hw«wËkk xPxPvfw^K Kkw owiwdø xmÂk eËqI oºg„

xgšwd I eÛjÖx£ß jLd xgmðUwËK D¨wxoZ KËk xbËtËQ, eúPwbebZw ZwpËl xUËK AwËQ ÌKd? xK AwËQ eúPwbebZwk xoëbÖËK? H xoëbÖËKk Pwxg awËK Kwk KwËQ?

exúPiw Ìgxdtwkw jÖM jÖM cËk hwkZgwoyk LÖxlËZ AxcxÅZ 'ekKwl' 'ekRdô' þñMê-dkK BZøwxb cwkdw†xlËK AxZ oÔqôhwËg lwld KËk hwkZgwoyËK GKxbËK Ìjid ZwËbk lÖªËdk eÛxZ ÌPwL LÖlËZ Ìbtxd, AdøxbËK ZwËbk bÔgêl, xgh£ß I AovMxVZ kwLwk Rdø xpëbÖ-iÖoxli owieÛbwxtK  xRNwvowgÙx£ËK DoxKËt kwËL„ AwcÖxdK šwd-xgšwd I AaêÐdxZK DdíxZk Ìowewd ÌgËt ewúPwZø jLd bÖbêi ÌgËM GxMËt jwxâQl, eúPwbebZwk Ìdmwit AwdëbËlwËK xpëbÖ I iÖoliwd oieÛbwt ekþek LwiPwLwixP KËk ipwdËëb xgPkY KkZ Zbwdyìæd hwkZgËnê„ xVK Ìo oiËt oÖËjwM gÖËS gÙxUËmk þñeöovLøK mwoK I Ñodø eÛwYhËt ewlwËZ xMËt hwkZgnêËK x¢cwxgh£ß I bÔgêl KËk Ìj þñwxcdZw xbËt ÌMl, xpëbÖ I iÖoliwd ciêwo£ß iwdÖËnkw ZwËK ekþeËkk KwQ ÌaËK þñwxcdZw iËd Kkl„ xK iiêwxìæK exkpwo! Zbwdyìæd hwkËZk xmqwk pwk ÌaËK Awikw AwëbwR KkËZ ewxk xK kKi A¬KwËk AwiwËbk ÌfËl ÌkËL gÙxUm ewxlËtxQl Ìoxbd„ hwkËZ xmxqZ'k pwk  1911 oËd xQl mZKkw 6„ 1935 oËd Zw ÌgËr bw^xrËtxQl mZKkw 8„ 1947 oËd ZawKxaZ þñwxcdZwk oiËt xmqwk pwk xQl iw¢ mZKkw 11„ 1935 oËd eÛxZ 10,000 hwkZgwoyk iËcø iw¢ 4 Rd KËlR-xgmðxgbøwlËt ÌjZ„ H GKB gQËk Zbwdyìæd 35ÌKwxU iwdÖËnk Rdø iw¢ 16000 Aaêwu eÛxZ 20,000 iwdÖËnk Rdø 1xU gB eÛKwxmZ pËtxQl„ ewVK, ÌhËg ÌbLÖd xK xgeÖl A¬KwËkk oÖxgcw xdËt, hwkZgËnêk iwdÖnËK  cËiêk dwËi bÔgêl KËk ÌkËL ÌMËQ gÙxUm owiÛwRøgwbykw„

1947-1971 gQk†xlËZ gwOwlykw H eúPwbebZwk xgkØ˦ Axgkwi ovMÛwi I jÖ¦ KËkËQ„ ewxKþæwdyËbk Z×ldwt gwOwlykw GixdËZB GxMËt xQl„ AwËlwPø oiËt xmqwbyqwk pwk ÌgËrxQl AwËkw AËdK„ 1971 oËd þñwcydZw lËMí AwiwËbk xmqwk pwk xQl mZKkw 40„ H oiËt dwMwb, ewxKþæwd-AdÖoÙZ gÙxUm eÛPxlZ ciê-kwRdyxZk dwMewm xQdí KËk ewxKþæwd AwËëbwlËdk iÔl ovMVd iÖoxli lyMËK KwjêZ: DËâQb KËk xbËtxQl gwOwlykw„ iwdxgK iÔløËgwËc oiÖŒðl, ciêxdkËeq MdZwxìèK RygËdk Mhyk ÌPZdwt gwOwly Zwk pwRwk gQËkk HxZpø LÖ^ËR ewt„ IxbËK gÙxUm-ewxlZ iÖoxli cdyËbk gøgowt I mwod-K×™ MËr DËV exúPi ewxKþæwËd„ gwvlwËbm pËt DËV ZwËbk lÖªd Ìq¢„ G oiËt gwOwlyk þñwhwxgK ciêxdkËeq RwZytZwËgwc ¢ßim: mx£ßmwly I bÖgêwk pËt DËV„ ZwB AwiwËbk iÖx£ßjÖ¦ pËt DËV iÔlZ: gÙxUm I ewxKþæwdy AwiËlk eÖx™hÓZ ÌmwnY I ciêw¬Zwk xgkØ˦„  1972 owËl eÛYyZ gwvlwËbËmk eÛai ovxgcwd xgRty gwOwlyk AwËlwxKZ iwdËok GKxU DŒðl bxll„

AwcÖxdK RwZytZwgwËbk xhx£ËZ MxVZ pËtËQ gwOwlyËbk eÛai kwÄÝ gwvlwËbm„ RwxZ xpowËg oŠg¦Zw I kwÄÝ xpowËg owvMVxdK Agtg ARêd xQl þñwxcdZwk DnwlËMí gwOwly ÌdZÚËZòk eÛai I KxVd oioøw„ Zw Qwrw xQl AaêÐdxZK eúPwbebZw Ggv jÖ˦w£k gøweK cµvolylw„ icøjÖMyt ciêw¬Zwk iddMZ eúPwbebZw LÖxl ÌaËK Ìgk KËk xdËZ ewkËlI, JexdËgxmK mwod I ÌmwnËdk eúPwbebZw ÌaËK iÖx£ßkopR Dewt ZLËdw LÖ^ËR ewItw jwxâQldw gwvlwËbËm„ GKB ovËM Awikw xmKwk plwi AwcÖxdK ekwmx£ß†xlk AwxcewZøgwËbk dwdw nrjËìèk„

1975 oËd gŠg¬×k pZøwKw« I ekwxRZ m¢Ø RwiwËZ Bolwiyk eÖdkØŒygËdk iwcøËi JexdËgxmK ciê-AwxmÛZ mwod I ÌmwnY gwvlwËbËm eÖd:eÛgxZêZ pËtËQ„ gwvlwËbm AwgwkI eÔËgêk iZ AwxcewZøgwËbk L¯Ëk eËr jwt„ Zw ÌaËK iÖx£ßk Rdø AwgwkI GKB ovMÛwi PwxlËt ÌjËZ pËâQ GKw£Ëk þñwcyd gwOwlyËK„ AìæËk, iMËR I AaêdyxZËZ eÖd:ËeÛwxaZ G oKl eúPwbebZwk oóeÔdê DËâQb dw pItw ejêìæ AwiwËbk ovMÛwi PlËg, PlËgB„

LÖxlk xhZËk owieÛbwxtKZw, lÖdVd-þeÙpwk eúPwbebZw RËi awKËl ÌKwd xKQ×B þeÄ ptdw„ LÖxlk xhZËkk H A¬Kwk oóðl KËk gÙxUm kwRZò KËkËQ, ewxKþæwdy Awxiê  kwRwKwk-Awlgbk  eÂËbk xdËt gwvlwËbËmk 30 lq iwdÖn pZøw KËkËQ, bÖB lq iw-gËdk Dek ewmxgK AZøwPwk KËkËQ„ Ìo GKB ckËdk A¬Kwk LÖxlËZ cwkd KËk 1975'k eËk GKbl ÌlwK ÑokwPwky pËtËQ, gd-ÌLËKw, gwry-ÌLËKw, MwryhÓK, dwky-hÓK , xUÝMwk-pøwey RwËdwtwËk kÕewìæxkZ pËtËQ„

gZêiwËd RwxZk K'Rd AwËlwxKZ oìæwËdk ÌdZÚËZò gwvlwËbËmk þñwxcdZw Zwk iwdÖËnk KwËQ Ìfku Ìbgwk, GKUw ipw-AwËtwRd ÂkØ pËtËQ„ Ìj gøgþÿw†xlk AhwËg Kxg mwioÖk kwpiwd KZÚK exkmÛØZ þñwxcdZwk cwkdwËK xVK RwtMwt, xVK ewË¢ kwLw jwtxd, W:; fKkØ¥yËdk okKwk H†xl ÑZxk gw ovÆwËkk ÌPÄw KkËQd„ RdMd Ñbdxëbd RygËd Ahwg-AdUËdk bÖ:op KÄ þñyKwk KËkI Mhyk AwMÛp xdËt okKwËkk xbËK ÌPËt AwËQ„ LÖxlk xhZËkk A¬KwËkk Zwrdwt Ìj xdKÚÄ iwdÖn†xl AwiwËbk opoÛw˲k exg¢ iÔløËgwc†xl ebbxlZ KËkËQ Ggv KkËQ, AwiwËbk cdoóeb lÖU KËkËQ, AwiwËbk iw-ÌgwdËbk AZøwPwk KkËQ, AwiwËbk Ìgwiw ÌiËkËQ Ggv GLËdw iwkwk ÉixK xbËt jwËâQ, AwiwËbk Ìicwgy iwdÖnËbk GKw£Ëkk iZB pZøw KËk PËlËQ, IËbk GK GKRËdk eZd pËlB owcwkd iwdÖn AwdËëb DlöxoZ pt„ RdMËdk iwËS Awgwk GKw£k ekgZêy eÛZøwmw Ìfku GËoËQ„ okKwk jLd oiwËRk NÖËY ckw KwVwËiw†xl ÌhËO ÌflËZ gw gblwËZ gËl, RdMd ovËM ovËM Zwk iiêwaê ÌgwËS„ RdMd Awmw KËk ZwËbk gøaê ÌdZwkw gÖS×K, LÖxlk xhZËk xK RwZyt A¬KwËkk Rdø Z^wkw AwiwËbk pwRwk gQËkk ARêdUwËK odôwd RwdwËZ gøaê pËtËQd „

AwiwËbk RdMËdk LÖxlËZ GLËdw AËdK Aopwt A¬Kwk RËi AwËQ„ glw gwÉlø IUwkB oÖËjwM xdËt 1975 od ÌaËK Gejêìæ AËdK ÑokwPwky mwoK Ddítd I oÖmwoËdk dwËi RdMdËK lÖU KËkËQ Ggv gwOwlyk oiÙ¦ DPP-iwdxgKZwk ohøZwËK lwx˜Z KËkËQ„ ZwËbkB gøx£ßMZ gw blyt AeKËiêk eÖx™hÓZ folB pËâQ AwRËKk bÔdêyxZk GB ewpwr„ GB ewpwr ÑZxkk qiZw ARêËd AaÐdxZK KlwËK#mËlk ÌPËt  ciêyt- fxëbxfxKËkk gøgpwkUw xQl AxcK fleÛoÖ„ 'ou iwdÖËnk mwod' ÌoöwMwd iÖËL xbËt Ìj RwiwËZ BolwxiËK gwvlwËbËm eÖd:þÿwxeZ Kkw pËtËQ, MZ okKwËkk lwMwiUw xQl iÔlZ: ZwËbkB pwËZ„ oÖZkwv AwR ou iwdÖËnk odw£ßKkd I  oZZwk dÖZd ovšw xdcêwkd AZøìæ RkØky pËt eËrËQ„

LÖxlk xhZËk A¬Kwk awKËl oZZw Aaêpyd„ AwR jxb AwiwËbk qiZwgwdËbk LÖxlk xhZËkk oKl A¬Kwk bÔk pZ, Awikw ÌbLZwi gwvlwËbËmk kwRdyxZ ÌoB GKw£ËkB eËr AwËQ Ggv H kwRdyxZUwËK iwxUPwew Ìbgwk AKõwìæ ÌPÄw GLËdw AgøwpZ AwËQ„ Ìbm I RdMËdk þñwËaê kwRdyxZ ptxd gËl kwRÐdxZK bËlk dwËi lÖËUkwËbk gwxpdy MËr DËVËQ„ LÖxlk xhZËkk A¬KwkUw jxb qxdËKk RËdø bÔk Kkw ÌjZ, ZwpËl iwdÖn gÖSZ- gŠg¬×ËK pZøw KËk Ìj kwRdyxZ þæ³ Kkw pËtËQ, ÌoB kwRdyxZk eÖd:eÛxZÅwB AwRËKk xbËd ogËPËt RkØky„ Kwkd IUwB RdMËdk kwRdyxZ, ÌKgl IUwB ewËk iwdÖnËK ZwËbk qiZw Ìfku xbËZ„ 1975 ekgZêy oKl kwRdyxZ gwvlwk RdMËdk Rdø GKxU qiwpyd hwIZw„ bËlk owiwdø dwU-gùU× gw bÖ'GKRd iwxS-iwlöw gblwËdw ptZ eÛËtwRd xKìç ogÌPËt Ìgxm eÛËtwRd AwItwxi kwRdyxZk eÖdkؤwd I mx£ß ovMÛp„ LÖxlk xhZËkk ÌKwd bÖËšêt A¬KwËkk KwkËd, AwItwxi lyM GgwËkw gøaê pËl, AwiwËbk GKw£Ëkk þñeí†xl D^BËt LwItw eZwKwk iZ ÌQw^tw ÌMËlI ckw jwËgdw„