xgdyZ eÞþæwg : xgdyZ eÞZøwLøwd
iÖpwóib pwxggÖk kpiwdËK ÌLwlw xPxV

lÖufk kpiwd xkUd, AËUwtw ÌaËK

iwdøgk iÖpwóib pwxggÖk kpiwd oiyËenÖ,

AwedwËK Awxi hynY mÛ¦w Kxk oøwk„ ÌoB ÑKËmwk ÌaËK„ Awedwk ovKxlZ Axhcwd MÞìÿ “jawm²” Æ×l RygËdB Awedwk eÞxZ AwMÞpy KËk Z×ËlxQl AwiwËK„ Z×ËLwr Ìicwgy Qw¢ xQËld Awexd„ gkwgkB myËnê ÌaËKËQd Ìicw ZwxlKwt„ XwKw xgmðxgbøwlt ÌaËK iwýUwoê G eÞai ÌmÛYyËZ eÞai pËtxQËld Awexd, BxZpwo xghwËM„ AwiwËbk ipwd hwnw AwËëbwlËdI BxZpwo oÙxÄ KËkËQd Awexd„ gwtwdík GK×Ëm ÌfgÛØtwxkËZ 144 cwkw hŠKwky eÞai bmRËdk blxUk ËdZÚËZòI xQËld Awexd„ hwnw AwËëbwlËd Avm Ìdtwk KwkËY fwýUê Kõwm fwýUê pItw oËZòI xgmðxgbøwlËt jawPwKxkxU Awexd ewdxd„ BxZpwo xghwËM ÌjwM Ìbtwk KËtKxbËdk iËcøB ebZøwËM gwcø Kkw pt AwedwËK„ ÌoB NUdwk eÞxZgwbI KËkxQËld Awexd- Axhdg e¦xZËZ„ ¸wiøiwd ewd xoMwËkËUk ÌbwKwd “ËmlyR ADd me” Mlwt S×xlËt Ìfxk KËk pBPB ÌfËlxQËld„ Ìmly Awedwk xdK Ìdi gw WwK dwi„ GB dwËiI Awexd xgLøwZ„

1996 owËlk 16 GxeÞl ow®wxpK jwtjwtxbd ex¢KwxU “Ëmlyk jawWwËtxk “xmËkwdwËi gwËdwtwU GKxU KhwkËýUwxk ÌQËexQl„ Awexd ZLd Z£òwgcwtK okKwËkk eÞcwd DeËbÄw„ gwvlwËbm ZLd GKxU ¢ßwxìæKwl AxZ¢ßi KkxQl Awedwk Ëicw idd Awk eÞšwk Iek eÔYê Awþÿw ÌkËL„ ÌkwR dwiPw gw WwËtxk fËiê ÌlLw Ìmlyk jawWwËtxkk eÞxZxU m² I gwKøg¬ Awedwk þñhwËgk oËŠ iwxdËt ÌMËlI KËtKxU iìæËgøk KwkËYB ex¢KwxUk ewVËKkw xg¸wìæ I xgxþôZ pËtxQËld ÌKwËdw ÌKwËdw ex¢Kw ZLd eÞmí Z×xlxQl Awedwk xdkËeqZw xdËtI„ GKxU okKwxk Zaø xggkYy ZLd Rwdwd xbËtxQl Ìj- KxaZ WwËtxk kPxtZw Awexd dd, Awexd Zw xlËLdIxd, ewVwdIxd„ GxeÞl iwËo ewVËKk oËŠ “GxeÞl f×l” gw Zwiwmw KËkxQËld jwtjwtxbd oóewbK mxfK Ìkpiwd„ jxbI ex¢KwxUk ÌKwawI WwËtxkxU Ìj KwùexdK gw gwËdwtwU ÌoUw glw ptxd„ “GxeÞl f×l” kŠ xpËoËg ÌiËdxdËt ewVK Ìfk xfËk GËoxQËld eÔYê Awþÿwt- Awedwk eÞxZ„

AxZ oóeÞxZ, ÑbxdK eÞai AwËlwk 26 iwPê ovLøwt “þñwcydZw xbgËo GK xgdyZ eÞþæwg” xlËL Awexd AËdËKk iËZw GB AwiwËKI ipwxg¸wxìæËZ ÌfËl xbËtËQd oøwk„ Awedwk ÌlLwt, Awedwk Kawk eÞxZxU m² Ggv gwËKø Awxi xgmðwo kwxL oøwk„ Awedwk iËZw ex«Z GKRd gøx£ßk KwQ ÌaËK, Awedwk iËZw bÙsËPZw Ggv owpoy iwdÖËnk KwQ ÌaËK, Awedwk iËZw xdËlêwh qYRdôw eÖkØËnk KwQ ÌaËK GkKi GKxU eÞþæwg, Zw jËZw xgdyZB ÌpwK, Awikw ÌiËd xdËZ ewkxQ dw oøwk„ gwvlwËbËmk AxZdMdø GKRd QrwKwk xpËoËg, gwvlwËbËmk GKRd owcwkY dwMxkK xpËoËg Awxi Awedwk xgdyZ eÞþæwgxU xgdËtk oËŠ eÞZøwLøwd KkxQ oøwk„

Awexd xlËLËQd- “25 iwPê xbgwMZ kwËZ ewxKþæwd Ñodøgwxpdy XwKwt GK xeU×xd Axhjwd PwlwËl gÉ ÌlwK xdpZ pt„” “MYpZøw” ËK Awexd “xeU×xd Axhjwd” glËQd! xeU×xd Awk MYpZøw xK oiwaêK m²? 1974 owËlk xWËo¹k iwËo gwvlw GKwËWiy eÞKwxmZ Awedwk jawm²-k eÞai ovÆkËY xeU×xdk jawm² xpËoËg Awexd xlËLËQd (eÙÅw 279)- ovNwZ, eÞxZNwZ, AxhNwZ, ovNnê, ÌVwKwVÖxK, eÞpwk, iwk, xeUwËdw„ Awgwk MYpZøwk jawm² xpËoËg Awexd xlËLËQd (eÙÅw 364)- pZøwKkw, LÖd Kkw, iwkw, KZl gw RgwB Kkw, MlwKwUw, pZøwKwË« xl® pItw, †xlËQ^wrw, Kwiwd bwMw, AwZôpZøw Kkw, xdËRk Rwd gw eÞwY Ìdtw„

AwiwËK qiw KkËgd oøwk„ Awedwk xdËRk ovKxlZ xaËowkwo okl hwËoø Axhcwd MÞËpB Awexd xeU×xdk Awk MYpZøwËK oiwaêK gËldxd„ þñwcydZwk GËZwKwl eËk BxZpwËok htwl RNdø Ggv dÙmvoZi MYpZøwËK Awexd ÌoÛf xeU×xd Axhjwd glËQd ËKd?

jawm²-Gk exkgxcêZ 2t ovÆkY 1993, eÖdêiÖbÛY 2003 eÞKwm KËkËQ BDxeGl„ BDxeGl eÞKwxmZ jawm˲I Awxi Zlöwmy PwxlËtxQ„ ZwxlKw byNê dw KËk oxgdËt gxl- ILwËdI xeU×xd (hÔx£ß 974) Ggv pZøw (hÔx£ß 401 Ggv hÔx£ß 703) ÌK oiwaêK gËl DËlöL KËkdxd oøwk, Awexd„ Awedwk ewx«ËZø oËëbp eÞKwm gw Awedwk ewx«ZøËK PøwËl™ Kkwk bÖ:owpo KwËkw xK AwËQ gwvlwËbËm? iËd pt ÌdB„ Awxi Awiwk xdËRk ovmt Ggv xg¸wxìæ bÔk KkËZ, xdËRk AšZw ÌiwPd eÞtwËo AËmwK iÖËLwewcøwt KvxlZ ovoËbk oiwaê m²ËKwËnkI mkdwedí pËtxQ„ oiwaê m²ËKwËn xeU×xdk oiwaê- xex›, ÌeUw, VøwOwËdw, e^øwbwËdw, AwNwZd, xdNêwZd, NwZd, AwÉxZ, Zwrd, iwk lwMwËdw, ÌcwlwB, D£i icøi, MwËt pwZ ÌZwlw, xeËVk Pwirw ÌZwlw, xexUËt l¹w Kkw, p^wr †^Ërw Kkw, pwr iwvo Awlwbw Kkw, xdbêt eÞpwk, kwiËcwlwB, kwi VøwOwxdk DËlöL kËtËQ„ Awk MYpZøwk oiwaê MYxdcd, iwdÖn iwkw, dkËic Ggv ÌRËdwowBW„ GLwËdI “MYpZøw” Awk “xeU×xd” oiwaêK m² dt„ ZwpËl?

jawm² ÌlLËKk pwËZ jawm²xUkB jaweÞËtwM NUwk Kaw„ gÉ bÔËkk xRxdo Awexd oøwk ÌbLËZ ewd„ gÉbÔËkk gwxbø Awexd oøwk ÂdËZ ewd„ Awexd xdúPtB ÌRËd gÖËSB MYpZøwËK xeU×xd Axhjwd gËlËQd„ G xgnËt Awedwk KwQ ÌaËK GKxU gøwLøw dw ÌeËl ÌZw oøwk Awiwk xg¸wxìæ KwUËQ dw xKQÖËZB!

bÖB.

xgdyZ eÞþæwËg Awexd oøwk gËlËQd- “26 iwPê kwËZ ÌmL iÖxRg þñwcydZwk ÌNwnYw Ìbd xKdw Zw xdËt GKUw xgZKê PËl AwoËQ„ þñwcydZwk ÌNwnYw xbËt gwxrËZ gËo ÌaËK m¢Øk KwËQ AwZôoóeêY Kkwk gøwewkUw dwdwhwËg AwËlwxPZ pËtËQ„” Awedwk xdbêlyt BËiËRk oËŠ Awedwk GB g£ßgøxU Lwe Lwtdw oøwk„ ZwQwrw GB eøwkwxUËZ Rdwg gbkØ¥yd DiËkk Kawk eÞxZcµdy ÂdËZ ewxâQ„

ow®wxpK 2000 Gk 15 RwdÖtwxk 1999 ovLøwt gbkØ¥yd Dik gËlxQËld- “ËmL iÖxRgÖk kpiwd 1971 owËlk 26 iwPê kwËZ þñwcydZwk ÌNwnYw xbËtxQËld, GUw GLd AxZ DâPþñËk eÞPwxkZ pËlI Gk PwBËZ gr xiaøw Awk xKQÖB pËZ ewËk dw„ G kKi ÌK KËg ÂËdËQ Ìj, þñwcydZw jÖ˦k ÌNwnYw xbËt Ggv RdMYËK ÌoB jÖ˦ Avm Ìdtwk Awpµwd RwxdËt ÌKwËdw ÌodwdwtK xKvgw ipwd kwRÐdxZK ÌdZw xdËR gwxrËZ gËo ÌaËK m¢Øk KwËQ AwZôoóeêd KËkd Ggv GUw KËkd jLd Zwk xdR ÌbËmk pwRwk pwRwk iwdÖn føwxoýU owixkK gwxpdyk pwËZ iwkw erËQd„”

Awexd xlËLËQd- “27 iwPê ÌiRk xRtw xdËRk DËbøwËM þñK˪ ÌNwnYw Ìbd gwvlwËbËmk þñwcydZwk„ eËkk xbd 28 iwPê xRtwDk kpiwd gŠg¬×k eq ÌaËK þñwcydZwk ÌNwnYw Ìbd„” 26 iwPê AwiwËbk þñwcydZw xbgo oøwk„ Awedwk hwnøiËZ ÌiRk xRtw “xdËRk DËbøwËM þñK˪” þñwcydZwk ÌNwnYw Ìbd 27 iwPê„ AwiwËbk þñwcydZw xbgo ZwpËl 27 iwPê dt ÌKd oøwk?

ZwQwrw GB eøwkwxUk oËŠ AwedwkB ÌlLw Adø GKxU kPdwk g£ßgø xilËQ dw oøwk„ oxgdËt DËlöL Kxk„ “gŠg¬× ÌmL iÖxRgÖk kpiwd oóeËKê xKQÖ Kaw” xmËkwdwËi Awedwk GKxU xdg¬ eËrxQlwi„ ILwËd Awexd gËlxQËld - “27 iwPê xgeögy þñwcyd gwvlw ÌgZwk ÌKëbÛ KwlÖkNwU ÌaËK ‘ipwd ÌdZw I gwvlwËbËmk ogêwxcdwtK ÌmL iÖxRgÖk kpiwËdk eq’- G BýU ÌgŠl ÌkxRËiËëUk ÌiRk xRtwDk kpiwd GK þñwcydZwk ÌNwnYwe¢ eÞPwk KËkd„’’ (eÞai AwËlw, CbovLøw 2003)

GLwËd oøwk Awedwk xgdyZ eÞþæwËg DËlöxLZ “27 iwPê ÌiRk xRtw þñ-DËbøwËM” Ggv “eËkkk xbd 28 iwPê gŠg¬×k eq ÌaËK” þñwcydZwk ÌNwnYw Ìbtwk xgntxU ÌKid ZwlËMwl ewxKËt ÌMËlw dw xK?

Awedwk bÖxU ÌlLwt bÖkKi BxŠZ ewxâQ ZwxkËLk ÌpkËfk QwrwI„ GKxUËZ “þñwcydZwk ÌNwnYwe¢ eÞPwËkk” AdøxUËZ “þñwcydZwk ÌNwnYw Ìbtwk„” ÌKwdxU oxVK oøwk?

xZd.

þñwcyd gwvlw ÌgZwk ÌKËëbÛk AdøZi þÿexZ Ìglwl Ìiwpwóib Z^wk gÉl exVZ “þñwcyd gwvlw ÌgZwk ÌKëbÛ” MÞËìÿ G xgnËt GËZw xgnb gËlËQd Ìj xRtwDk kpiwËdk þñwcydZwk ÌNwnYw ewV xdËt ÌKwËdw gwMwr¹Ëkk AgKwmB ÌdB„ RwxZk RdK gŠg¬× ÌmL iÖxRgÖk kpiwd KZêÙK (25 iwPê xbgwMZ kwËZ, kwZ gwËkwUwk ek Aaêwu 26 iwPê-G) þñwcydZwk ÌNwnYw xdËt AËpZ×K cÔiÛRwl oÙxÄk AeËPÄw PlËQ xRtwk iÙZ×øk ek ÌaËK„ xRtwDk kpiwd Ìg^ËP awKËZ xZxd xdËR KLËdwB xdËRËK þñwcydZwk ÌNwnK xpËmËg bwxg KËkdxd„ xRtwk Ryg¥mwËZB iÖx£ßjÖ˦k BxZpwo eÞKùe MÞpY Ggv “gwvlwËbËmk þñwcydZw jÖ¦ : bxlle¢” eÞKwxmZ pt„ ZLd, ÌoB bxlleË¢I þñwcydZwk ÌNwnK xpËmËg gŠg¬×k RwtMwt xRtw xdËRËK eÞxZþÿweËdk ÌKwËdw ÌPÄw KËkdxd„ ekgZêyKwËl Awikw ÌbLxQ iÖx£ßjÖ˦k BxZpwo xgKÚxZ Ggv KÚxZZò xQdZwB-Gk xdlêŒ AeËPÄw„ Ìglwl Ìiwpwóib GLËdw Ìg^ËP AwËQd„ oóeÞxZ 26 iwPê Rwiêwd ÌkxWI WËtËQ ÌhËlk gwvlw xghwËMk eÞcwd þñwcydgwvlw ÌgZwk ÌKËëbÛk AdøZi þÿexZ Aw²Ölöwp Awl fwkØK Z^wk opËjw¦w Ìglwl ÌiwpwóiËbk GKxU owqwuKwk xdËtËQd„ GB owqwuKwËkI Ìglwl Ìiwpwóib þñwcydZwk ÌNwnYw xgnËt xgþæwxkZ gËlËQd AwgwËkw„ ÌiRk xRtwËK xbËt gŠg¬×k eËq þñwcydZwk ÌNwnYwxU ewV KxkËtxQËld GB Ìglwl Ìiwpwóib„ Awexd ÌZw oøwk ogB RwËdd„ AwedwËK GBog iËd KxkËt ÌbtwUw cÙÄZw ÌRËdI oxgdËt glxQ oøwk„

Awiwk iËZ, ogËP htwgp KawUw oøwk Awexd gËlËQd xgdyZ eÞþæwËgk ÌmnwvËm„ D¦ÙZ KkxQ- “. . . . . ÌoB AeÔYê Ggv ÌKwawI ÌKwawI AþeÄ ZËaøk Iek hk KËk BxZpwËo dg oËPZd ÌMwÅy xpËoËg AwiwËbk iËcø Ìj ZKê PlËQ, Zw oÖK×iwk ÌKwilixZ Qw¢Ëbk eËq Zwk Ìiw¥w Kaw gÖSËZI Ìgm KÄKk pËt b^wxrËtËQ„ . . . . . AwoÖd Awikw AwMwiy eËdËkw gQk G xdËt Ìjd Awk ÌKwËdw iZwìæk gw iZЧc dw NUwB„ eËdËkw gQk eËk AwiwËbk þñwcydZwk eéwm gQk eÔxZêk oit, oÖgYê Rtìæy ewlËdk KwËl MËgnYw l³ dZ×d ZËaø AwËlwxKZ pËt ÌowuowËp Awikw Awgwk AwËlwPdw Kkg„ . . . . Awikw Awi-RdMY IeËk þñwcydZwk ÌNwnYw xgnËt jw gø£ß pËlw Zw xdËtB AwiwËbk Ñcjê gRwt kwLg„ þñwcydZw xbgËo Awiwk G GK xgdyZ eÞþæwg„” oxk oøwk, Awedwk G xgdyZ eÞþæwgxU Awxi xgdyZhwËgB eÞZøwLøwd KkxQ„ 75 G gŠg¬× pZøwKwË«k ek ÌaËK BxZpwo xgKÚxZ PlËQ„ xZxkm gQËkk AxcKKwl cËk xgkwipydhwËg xPuKwk KËk Mlw fwxUËtI BxZpwo xgKÚxZ Ìkwc Kkw jwËâQ dw„ Awk Awexd xK dw oøwk eÞþæwg KkËQd AwMwiy eËdËkw gQk xdkgZw ewlËdk!! GB eËdËkw gQk AwiwËbk oìæwËdkw ZwpËl ÌKwd BxZpwo erËg? AwedwkB gxYêZ “þñwcydZwk ÌNwnYwe¢ eÞPwËkk” dwxK “þñwcydZwk ÌNwnYw Ìbtw’k? oÖK×iwk ÌKwilixZ Qw¢-Qw¢ykw ZËg xK xlLËg Ìj “26 iwPê AwiwËbk þñwcydZw xbgo pBËlI Bpwk GKxbd ek 27 iwPê xRtwDk kpiwd gwvlwËbËmk þñwcydZwk ÌNwnYw xbËtËQd”„ xKvgw “gwvlwËbËmk þñwcydZwk ÌNwnK ÌK- Zwpw eËdËkw gQk eËk Rwdw jwBËg„”

AwiwËK qiw KkËgd oøwk„ Awedwk oËŠ x§iZ ÌewnY KkxQ gËl xKvgw Awedwk eÞþæwgxU eÞZøwLøwd KkËZ gwcø pxâQ gËl Awxi KkËRwËk qiweÞwaêy„ iÖx£ßjÖ¦ËK M«ËMwl glw gw GKw£kËK M«ËMwËlk gQk glwk iËZwB iËd pt Awiwk KwËQ, jLd ÌRËdwowBW gw MYpZøwËK ÌoÛf xeU×xd Axhjwd gËld Awexd„ Awedwk owiËd b^wxrËt eÞxZgwb Kkwk ÌKwËdw ÌjwMøZwB Awiwk ÌdB„ jxbI Gk eÞxZgwb KkwUw GLd oiËtk bwxg„ ÌdwËgl lxkËtU ÌRËkwËþö ÌoBfwUê gËlËQd-

If an ordinary man is silent, it may be a tactical maneuver. If a writer is silent, he/she is a liar.

(ÌK#mlMZ KwkËY GKRd owcwkY iwdÖn xdkg awKËZ ewËkd„ xKìç GKRd ÌlLËKk xdkgZw xiaøwgwbyk oiZÖlø)„

Awexd hwËlw awK×d oøwk„ oÖëbk awK×d oøwk„ Awedwk byNê Rygd AwiwËbk AwËlwxKZ KkØK„

AËUwtw, KwdwWw€ 11 GxeÞl 2006
riton_Bangladesh@yahoo.ca