xRtwDk kpiwËdk xmÂeÞyxZ : GKxU xm ewËKêk Rdô
lÖufk kpiwd xkUd

ikÉi kwÄÛexZ xRtwDk kpiwËdk Rdô xKvgw iÙZ×øgwxnêKy GËl xgGdxeeìÿy GKbl ÌlLK-owvgwxbK-gÖx¦Rygy xiaøwPwkeÔYê þôÖxZiÔlK kPdwt ÌiËZ IËVd„ xRtwDk kpiwdËK þñwcydZwk ÌNwnK gËl qøwìæ pd dw Zwkw„ AeËkk þñeí-exkKùedw Ggv ARêdoiÔpËKI Zwkw xQdZwB KËk, Ìo†Ëlw ikÉi xRtwk þñeí-exkKùedw Ggv ARêd gËl bwgy KËkd„ xRtwDk kpiwËdk xm eÞyxZk Kaw glËZ xMËj Zwkw bwgy KËkd Ìj, gwvlwËbËm xRtwDk kpiwdB eÞai xmÂËbk eÞxZhw I iwdo xgKwËmk Kaw xPìæw KËkxQËld„

xdDBtKê ÌaËK eÞKwxmZ ow®wxpK xVKwdwËK (24 Ìi 2002) Ìbtw GK owqwuKwËk ixplw I xm xgntK iìèy ÌgMi LÖkxmb Rwpwd pK glËQd- “ . . . . ÌeÞxoËWëU xRtwDk kpiwd ogê eÞai xmÂËbk eÞxZhw I iwdo xgKwËmk Kaw xPìæw KËkxQËld„ xZxd ÑZxk KËkxQËld xm GKwËWiy, Pwl KËkxQËld dZ×d K×^xr„  . . . . Awxi bÙsZwk oËŠ glËZ PwB Ìj, AwRËK xmmÔËbk owxgêK DdítËdk Rdø Ìj xPìæwhwgdw owkw xgËmð Kkw pËâQ, ÌoB xPìæw hwgdw KËkxQËld AwiwËbk ÌdZw xRtwDk kpiwd gÉ AwËMB Ggv Awxi iËd Kxk RwxZovN 1990 owËl Ìj xPìæw KËkËQ, 1976 owËl ËoB xPìæw mpyb ÌeÞxoËWëU xRtwDk kpiwd KËkxQËld„ ”

lqø KkØd, xmÂËbk eÞxZhw I iwdo xgKwËmk xgntxU AwiwËbk ÌbËm (owkw xgËmðk Kaw gwbB xblwi) eÞai xPìæw KËkxQËld ÌeÞxoËWëU xRtw ! 1957 owËl eÞxZxÅZ xm ovMVd KxP-K^wKwk ÌilwI dt„ 1952 owËl eÞxZxÅZ xm ovMVd ÌLlwNkI dt„ 1947 G ÌbmxghwËMk ek ÌbËmk eÞai xm ovMVd iÖK×l Ìf#RI dt„ ÌkwKdÖŒwiwd Lwd bwbw hwBI dd„ pwgygÖk kpiwd hwBtwI dd„ gwMgwd hwB Ìiwpwóib ÌiwbwËgµkI dd„ xPìæwUw KËkxQËld GKRdB Awk xZxd pËâQd ÌeÞxoËWëU xRtwDk kpiwd !

LÖkxmb Rwpwd pËKk Kaw dw pt gwbB xblwi„ xZxd iìèy„ iìèykw iìèyËZòk ËPtwËk Awoyd awKwk RËdø AËdK AwËgwl ZwËgwlB gËKd„ BxZpwËok xgKÚxZ NUwd„ kwRdyxZxgbkw owcwkYZ jw xgmðwo KËkd Zw gËld dw Awgwk jw gËld Zw xgmðwo KËkd dw„ xKìç ÌlLK-owvgwxbK-xmqK gÖx¦Rygykw ÌKd kwRdyxZxgËbk iËZw AwPkY KkËgd? Z^wkw ÌZw RwxZk xgËgK„ xgËgKËK ÌKwËdw bËlk KwËQ g¬K kwLËl RwxZk xgËgKMY ¢ßim: blyt KiêyËZ exkYZ pd„ AwiwËbk bÖhêwMø, G ckËdk blyt Kiêyk ovLøw xbd xbd ÌgËrB PËlËQ„

eÞLøwZ owvgwxbK Ìgwkpwd AwpËib “mpyb xRtwËK xNËk ÌgbdwZê xKQÔ þôÙxZ” xmËkwdwËi ÑbxdK RdK˪ ekek xZd gQk (30Ìi 2002, 2003 Ggv 2004) xlËLËQd- “ . . .  xUxhËZ xm xmùeyËbk Rdø PwlÖ KËkxQËld dZ×d K×^xr„ . . . ZwËbk Rdø xm GKwËWiy KËkxQËld„ ZwËbk xgËdwbËdk RËdø KËkxQËld xmÂewKê„” “xRtwDk kpiwËdk xmÂeÞyxZ” xmËkwdwËi XwKw xgmðxgbøwlËtk gwvlw xghwËMk AcøweK owxpËZø gwvlw GKwËWiy eÖkÆwk eÞw® W. owCb-Dk-kpiwd ÑbxdK AwRËKk KwMËR (30Ìi 2003) xlËLËQd “ . . .  xmÂËbk iwdxoK xgKwËmk Rdø xZxd Ìgmy KwR Kkwk oÖËjwM ewdxd„ xm GKwËWiy, xm ewKê, xUxhËZ dZ×d K×^xr KiêoÔPy, xm iìèYwlt eÞhÙxZk dwiB Awikw ÂcÖ Rwxd„”

eÞKÚZ oZø pËâQ, ÌUxlxhmËdk dZ×d K×^xr xKvgw xm GKwËWiy xKvgw xm ewKê- GB xZdxUk ÌKwËdwxUkB þñeí bÛÄw xKvgw exkKùeK xRtwDk kpiwd xQËld dw„ dZ×d K×^xrk þñeíbÛÄw Ggv exkKùeK xQËld xmùey iÖþæwfw iËdwtwk„ 1969 owËl xZxd xUxhËZ dZ×d K×^xr dwËik GB RdxeÞt eÞxZËjwxMZwiÔlK AdÖÅwdxU PwlÖ KËkd„ eÞaigwk ÂcÖ XwKwk ÌQËlËiËtkw ZwËZ Avm xdËtxQËld„ AwU dtxU xgnËt ZLd eÞxZËjwxMZw pËZw„ ekgZêyËZ 1974 owËl 12xU xgnt xdËt owkwËbËmk xmÂ-xKËmwkËbk AvmMÞpËY dZ×d K×^xr pËt DËV xUxhk ogËP RdxeÞt ÌQwUËbk AdÖÅwd„ lqødyt Ìj, 1975 Gk AwËM gwvlwËbËmk kwÄÛ qiZwk cwËk KwËQ ÌKwawI xRtwDk kpiwdËK Awikw ÌbLËZ ewBdw„ 75-Gk eU-exkgZêËdk ek LëbKwk ÌiwmZwKËK owiËd ÌkËL xcËk xcËk cwËe cwËe xZxd AxcxÅZ pËtËQd kwÄÛ qiZwt„ p^øw, ekgZêyËZ xRtwDk kpiwd dZ×d K×^xrk eÖkÆwk xgZkY KËkËQd, GKRd kwÄÛeÞcwd xpËmËg„ xKìç gQk AwËUK AwËMB PwlÖ  pItw dZ×d K×^xr AdÖÅwËdk þñeíbÛÄw gw exkKùedwKwky xKvgw eÞgZêdKwky xpËmËg iÖþæwfw iËdwtwËkk dwixUËK iÖËQ ÌfËl ÌoLwËd xRtwDk kpiwËdk dwixU eÞxZxÅZ Kkw xK oºg?

Ggwk Awow jwK xm GKwËWiy eÞoËŠ„ gwvlwËbËm GKxU xm GKwËWiy eÞxZÅwk Kaw eÞai xPìæw KËk xm ovMVd ÌLlwNk„ 1972 owËl ÌLlwNk GKxU xm odb ÐZxk KËkxQl„ ÌLlwNËkk GKxU eÞxZxdxcbl dgMxVZ gwvlwËbËmk kwÄÛexZk KwËQ xm odbxU Ìem KËkxQl„ GB xm odËb ÌLlwNk xmmÔ KiËeö…, xm Dbøwd, xm ÌeÞqwMÙp, xm PlxâP¢, xm ¢ßyrw eÞxmqY, xm þñwþÿødyxZ, xm Lwbø KkiÖ£ß Kkw Ggv xm GKwËWiy eÞxZÅwk bwgy D¤wed KËkxQl„ ekgZêyËZ 1974 owËl KxP-K^wPwk Ìilw Pwkxbdgøwey Ìoxidwk ÌmËn Ìj eÞþæwg gw oÖewxkmiwlw eÞYtd KËkxQl ZwËZI xQl xm GKwËWiy eÞxZÅwk bwgy„ ZwkIeËk, 1977 owËl 15 RÖd xm GKwËWiyk xhx£eÞþæwk þÿwed KËkd xRtwDk kpiwd„ Aaêwu, GËqË¢I eÞai xPìæwxU xRtwDk kpiwËdk dt„ ogêeÞai xPìæwxU KËkËQ ÌLlwNk„ Zwkek KxP-K^wPwk Ìilw Zw gwþægwtËdk bwgy RwxdËtËQ„ Ggt ogËmËn xRtwDk kpiwËdk DËbøwM I xdËbêËm ÌoUw gwþægwxtZ pËtËQ„ þñeíbÛÄw Ggv gwþægwtdKwky og oit GKB gøx£ß dwI pËZ ewËkd„ xKìç gwþægwtdKwkyËK þñeíbÛÄw glwUw xK BxZpwo xgKÚxZ dt?

xmÂewKê xgnËtI xgGdxek LwËbi gÖx¦RygyËbk AwplwËbk oyiw ÌdB„ xm ewKê xdiêwYËK Zwkw xRtwk xm eÞyxZk AZ×ldyt diÖYw xpËmËg ÌbLËZ Ggv ÌbLwËZ hwËlwgwËod„ jxbI ‘xm Dbøwd’ eÞxZÅwk bwgyxU ÌLlwNk ZwËbk xmÂodËb DËlöL KËkxQl 1972 owËlB xKìç ekgZêyËZ 1978 owËlk 20 dËh¹k xhx£flK DËdôxPZ pItw Ggv 1979 owËl xmÂËbk gøgpwËkk Rdø xmÂewËKêk §wk LÖËl Ìbtwk ek G jwgu Gk þñeíbÛÄ Ggv exkPwlK xpËmËg xRtwDk kpiwËdk dwixUB eÞPwxkZ pËt AwoËQ„

AeËkk þñeí-exkKùedw-ARêd Awk KÚxZZòËK kwÄÛexZ xRtwDk kpiwËdk KÚxZZò xpËmËg eÞxZÅwk GkKi xdlÙŒ AeeÞtwo xK BxZpwo þñyKwk KËk ÌdËg? xiËaøk Mhyk AwgZê ÌaËK BxZpwo oZøËK ÌQ^ËK Ìgk KËk AwËd„ jÖM jÖM cËk kwRw-gwbmwp xKvgw mwoKkw Ìewniwdw LwËbi gÖx¦gygyËbk lwld-ewld KËkËQd„ GBog LwËbikw ZwËbk kwRbkgwk AwËlwxKZ KËk kwLËZd„ ZwËbk eÞcwd KwR xQl mwoËKk þçxZ Awk †YKyZêËdk ÌXwl-dwKwrw gwRwËdw„ xdÅ×k mwoKËK ipwdÖhg ÌbgZwk AwoËd AxcxÅZ Kkwk eÞtwo Zwkw xdÅwk oËŠ eÙÅwk ek eÙÅw BxZpwo kPdw KËkËQd„ xKìç BxZpwo þñwqø xbËâQ- ÌoBog MÙpewxlZËbk kxPZ BxZpwo V^wB ewtxd BxZpwËo„ ÌKwËdw xiËaøËKB BxZpwo oZø gËl MÞpY KËk dw„

          Ggwk ÌPwL ÌfkwËdw jwK GKU× xhdí xbËK„ xmÂËbk eÞxZ xRtwk hwËlwgwowk ÌmÛÅ xdbmêd xm ewKêxU HxZpwxoK ÌowpkwItwbêy DbøwËdB xdxiêZ pËlw ÌKd? Awk xK ÌKwËdw RwtMw xQËlw dw XwKwt? GB ÌoB ÌowpkwItwbêy Dbøwd ÌjLwËd 1971 owËlk owZB iwËPê RwxZk RdK gŠg¬× ÌmL iÖxRgÖk kpiwd Z^wk HxZpwxoK hwnËY gËlxQËld “GgwËkk ovMÞwi AwiwËbk iÖx£ßk ovMÞwi„ GgwËkk ovMÞwi þñwcydZwk ovMÞwi„” GB ÌoB ÌowpkwItwbêy Dbøwd ÌjLwËd 1971 owËlk 16 xWËo¹k ewxKþæwxd pwdwbwk gwxpdyk eÞcwd ÌRdwËkl xdtwRy xi¢gwxpdyk eÞcwd AËkwkwk KwËQ AwZôoóeêY KËkxQl„ GB ÌoB ÌowpkwItwbêy Dbøwd ÌjLwËd 1972 owËlk 10 RwdÖtwxk ewxKþæwËdk KwkwMwk ÌaËK iÖ£ß pËt þñwcyd gwvlwËbËm gŠg¬× Z^wk eÞai g£ßÚZwxU KËkxQËld oiËgZ RdZwk DË¥øËm„ AwiwËbk ipwd iÖx£ßjÖ¦ Ggv þñwcydZwk GB þôwkKËq¢xUËK xmmÔËbk ÌLldw owiMÞyËZ exkeÔYê KËk ZwËbk xP£xgËdwbËdk ÌKëbÛ xpËmËg eÞxZÅwk ËeQËd KwR KËkËQ Mhyk GK nrjìè„ AwiwËbk xmÂkw GB ewËKê GËo Ìbwldwt Ìbwl ÌLËZ ÌLËZ, Drìæ xgiwd Awk dËhwjwËd DrËZ DrËZ, Awdëb NÔxYêËZ NÖkËZ NÖkËZ xKQÖËZB Delx³ KkËZ ewkËg dw- GKbw xeÞt GB gwvlwËbËm, 1971 owËl, xVK GB RwtMwËZB ipwd iÖx£ßjÖ¦ I þñwcydZw ovMÞwËik oÔPdw I oiwx® NËUxQl„ iwËtkw f×PKw ÌLËZ ÌLËZ Awk gwgwkw gwbwi xPgÖËZ xPgÖËZ AxhhÔZ I xgiÖˆ dtËd AgËlwKd KkËgd ZwËbk xmÂËbk ÌkwiwéKk xWMgwRy„ Ggv GBhAËgB ¢ßim: dZ×d eÞRËdôk xmÂËbk bÙxÄoyiwk GKwìæ xdKUgZêy “þôwkKËq¢xU” cyËk cyËk cyËk cyËk AeoÙitiwd pËg„ ËoUwB ÌPËtxQËld xRtwDk kpiwd„

          eÞglhwËg xgGdxek ÌKwlËN^nw eÞgyY owvgwxbK xMtwo Kwiwl ÌP#cÖkyk (xhdíiZwgl¹y Ggv ZwËbk xgkئwPkYKwky owvgwxbKËbk xjxd AewËkmd xKõdpwËUêk AwIZwt Awdwk eÞþæwg KËkxQËld !) GKxU g£ßÚZw Ggv xdgˬk Kaw GB iÖÉËZê iËd erËQ„ xMtwo Kwiwl ÌP#cÖky gËlxQËld, ÌeÞxoËWëU xRtwDk kpiwd BdËUdmdwly ewxKþæwxdËbk AwZôoóeêËYk RwtMwxUËZB xmÂDbøwd xdiêwY KËkxQËld„ ÌKddw xZxd (xRtw) xgmðwo KkËZd iÖoliwd (xdtwRy) KLËdwB ÌKwËdw xgciêyk (AËkwkw) KwËQ AwZôoieêd KkËZ ewËk dw„ BxZpwo ÌaËK RwtMwxUËK AxiU Kkwk lËqøB KwRUw xZxd KËkxQËld„ xMtwo Kwiwl ÌP#cÖkyk ÌlLw Ggv g£ßÚZwk iÔl xgntxU xiËl jwËâQ AxZ owóeÞxZK GKxU NUdwt„ RMxRu xov AËkwkwk iÙZ×øk ekxbd 4 Ìi XwKwk ogKUw ex¢Kwt Z^wk iÙZ×ø ovgwb eÞKwxmZ pËtËQ„ bÖxU ex¢Kwk D¦ÙxZ GLwËd Z×Ël ckxQ„ xi¢gwxpdyk eÔgêwélyt Kiw«wk RMxRu xov AËkwkw ekËlwËK xmËkwdwËi G xbËdk eÞai AwËlw gËlËQ- “ . . . . 1971 owËlk 16 xWËo¹k XwKwk ZuKwlyd ÌkoËKwoê itbwËd ewxKþæwd gwxpdyk eÞcwd ÌRdwËkl G G ÌK xdtwRy 90 pwRwk Ñod# xdËt ÌRdwËkl AËkwkwk KwËQ AwZôoóeêY KËkd„ xi¢gwxpdyk eËq AËkwkw Ggv ewKgwxpdyk eËq xdtwxR AwZôoóeêd P×x£ßËZ þñwqk KËkd„ RMxRu xov AËkwkwk eËkwËlwKMid xmËkwdwËi GKB xbËdk BdxKlwg glËQ- “hwkZyt Ìodwgwxpdyk xo BÄwYê Awxiê KiwË«k xRIxo xpËmËg gwvlwËbËmk þñwcydZwjÖ¦KwËl 1971 owËlk 16 xWËo¹k xZxd ewxKþæwËdk ÌRdwËkl G G ÌK xdtwRyk oËŠ ewxKþæwxd gwxpdyk AwZôoóeêY bxlËl þñwqk KËkd„”

          ewVK lqø KkØd, eÞai AwËlwk xkËewËUê AwZôoóeËdêk þÿwd xpËmËg ZuKwlyd ÌkoËKwoê (gZêiwËd ÌowpkwItwbêy Dbøwd) itbwËdk Kaw DËlöL awKËlI BdxKlwËg Zw ÌdB„ BdxKlwËgk xkËewUêxU eËr ÌgwSwk Dewt ÌdB AwZôoóeêY AdÖÅwdxU eÙxagyk ÌKwawI AdÖxÅZ pËtxQl dwxK iŠlMÞËp? ewVK AwËkw lqø KkØd BdxKlwËgk xkËewUêxU eËr ÌgwSw jwËâQ dw 16 xWËo¹k gwvlwËbm þñwcydZw lwh KkËlw„ KwkY “þñwcydZw jÖ¦KwËl 1971 owËlk 16 xWËo¹k ”  . . .  Aaêwu jÖ¦ Ìmn ptxd„ Ggv xkËewUêxU eËr GUwI ÌgwSwk Dewt ÌdB Ìj xdtwxR AwZôoóeêd KkËQ AËkwkwk KwËQ„

          XwKwk ogKUw ÑbxdËK- RdKª, jÖMwìæk, eÞai AwËlw, ÌhwËkk KwMR, AwRËKk KwMR, ÌWBxl ýUwk, GidxK Awiwk ÌbËmI AwZôoóeêËdk þÿwd xpËmËg ÌkoËKwoê itbwËdk DËlöL kËtËQ, ÌdB ÂcÖ BdxKlwËg„

          Ëj KwkËY ÌbËm GËZw RwtMw awKËZ xmÂewKê xdiêwËYk Rdø xRtwDk kpiwd ÌgËQ xdËtxQËld ÌowpkwItwbêy DbøwdËK, ÌoB GKB KwkËY BdxKlwgI AËkwkwk iÙZ×ø ovgwËb AxiU KËkËQ ÌowpkwItwbêy DbøwËdk dwi„

          GkeËkI xK Awikw glËgw Ìj ÌeÞxoËWëU xRtwDk kpiwd xmÂËbk eÞxZ Zwk hwËlwgwk xdbmêd xpËmËgB Ìowpkwtwbêy DbøwËd xmÂewKê xdiêwY KËkxQËld?

lÖufk kpiwd xkUd : KwdwWw eÞgwoy QrwKwk I owvgwxbK
riton.bangladesh@gmail.com